Fika, Zweeds koffieritueel

In de hoeveelste koffiegolf zitten we nu? Volgens sommigen de derde, volgens anderen al de vierde. Die golven hebben te maken met de ontwikkeling van kwaliteitskoffie en -machines. Techniek- en productgedreven, dus. In plaats van interactiegedreven. Iets waarvoor koffie zich nu juist zo goed leent, zo toont het Zweedse ‘fika’. Een moment met anderen, koffie én koek.

Caffènation, verreweg de beste plek voor fika in 020; © Marjan Ippel

Caffènation, verreweg de beste plek voor fika in 020; © Marjan Ippel

Koffie gaat meestal over bonen, herkomst, machines, zetmethodes en andere vrij afstandelijke, onpersoonlijke zaken. Zelden over samen-zijn, interactie en de tijd nemen voor elkaar.
Gek eigenlijk, want juist koffie is zo geschikt voor een moment met anderen. De Zweden (eigenlijk het hele nordic gebied) beseffen dat. Ze hebben er zelfs een woord voor: fika.
Huisgebak
Om aan niet-Zweden uit te leggen wat fika precies inhoudt, vinden Zweden nog niet zo gemakkelijk. Maar het komt zo’n beetje neer op: een moment nemen voor jezelf en degenen om je heen, door samen koffie met een huisgebakken traktatie te consumeren.
Inderdaad, als je fikaat (ja, dit zelfstandig naamwoord kan ook als werkwoord worden ingezet, zoals in het Nederlands ook heel gebruikelijk is), als je dus fikaat zonder een zelfgemaakte zoetigheid on the side, ben je niet echt aan het fikaën.
Ook niet op kantoor! Niks koffie graaien en slurpend solo naar de monitor staren. Maar samen met collega’s en je van huis meegebrachte zelfgebakken cake, koek of taart even de rust voor koffie en elkaar nemen. Fikaën, dus.
Dat dat prettig en waarschijnlijk op intermenselijk (kantoor)vlak bovendien heel nuttig is, beseffen ze ook steeds meer in de States. In de Amerikaanse hoofdstad is koffietent Fika NYC met z’n huisjams en huisgebak al jaren een begrip. Maar er verschijnen nu ook boeken met titels als Fika: the Art of the Swedish Coffee Break. En ineens hangt er overal in de lokale koffiescene (en media) een buzz van fika. Na de ‘kille’ kant, eindelijk ook de ‘warme’ kant van koffie belicht.
Fikaën
Ook in Taipei zag ik vorige maand tussen alle koffieboeken titels die specifiek de nordic koffiecultuur beschreven. Zelfs fikaën is in deze huidige officieuze koffiehoofdstad van de wereld geen onbekend fenomeen. Sommige Taipeise derde- en vierdegolf koffietentjes hebben de term zelfs in hun naam verwerkt, zoals koffiebar Fika Fika. En het huisgebak ontbreekt er evenmin.
Behalve wellicht die huisgebakken zaken, klinkt de daad van fika ook ons Nederlanders (uiteindelijk toch halve nordici, zeker voor niet-Europeanen) niet vreemd in de oren. De eerste vraag die bezoek standaard gesteld krijgt, is: ‘Koffie?’ Maar ja, die huisgemaakte zoetigheden, hè? Die komen we wel overal in de koffietentjes tegen. In koffiebar Scandinavian Embassy in Amsterdam wordt fika, niet geheel onverwacht, zelfs ook daadwerkelijk beleden. Inclusief huiszoet. Maar thuis doen Hollanders de laatste decennia dan weer veel minder aan gebak. Ook al doet de tv-hit Heel Holland Bakt anders vermoeden.
En zonder dat heb je geen ander woord voor zo’n samenzijn nodig dan dat wat bij ons sinds jaar en dag ingebakken zit en net zo moeilijk aan niet-Nederlanders is uit te leggen als fika aan niet-Zweden: gezelligheid. Fika zonder taart. En het kan zelfs zonder koffie. Maar samen koffie drinken is wel het toppunt van gezelligheid.

© Marjan Ippel, Talkin’ Food® 2016

Lees ook: koffie op online commando